دردهای ناحیه دهان، فک و صورت از جمله اختلالات شایع در حوزه دردهای اوروفاسیال محسوب میشوند و میتوانند تأثیر قابل توجهی بر عملکرد روزمره، سلامت روان و کیفیت زندگی بیماران داشته باشند. این گروه از دردها طیف گستردهای از علل پاتولوژیک را در بر میگیرند که از اختلالات ساده اسکلتی–عضلانی تا درگیریهای پیچیده مفصل فکی–گیجگاهی، دردهای نوروپاتیک و مکانیسمهای مرکزی و محیطی درد متغیر هستند.
ماهیت چندعاملی این اختلالات و همپوشانی بالینی آنها با بیماریهای دندانی، نورولوژیک، گوش و حلق و بینی و حتی اختلالات روانتنی، تشخیص دقیق را به چالشی جدی در عمل بالینی تبدیل کرده است. ازاینرو، ارزیابی نظاممند شامل شرح حال هدفمند، معاینه بالینی ساختارمند و استفاده انتخابی از ابزارهای تشخیصی تکمیلی نقش کلیدی در مدیریت صحیح این بیماران دارد.
در این مقاله، رویکردی علمی و مبتنی بر شواهد به بررسی تعریف، شیوع، اصول تشخیص افتراقی و استراتژیهای درمانی دردهای دهان، فک و صورت ارائه میشود.

دردهای دهان و فک و صورت (Orofacial Pain) به مجموعهای از شرایط دردناک اطلاق میشود که ساختارهای مختلف ناحیه دهانی–فکی–صورتی را درگیر میکنند.
از نظر پاتوفیزیولوژیک، این دردها میتوانند منشأ:
داشته باشند و بر همین اساس تظاهرات بالینی متنوعی نشان دهند.
دردهای دهان، فک و صورت ممکن است:
باشند. این ویژگیها در تشخیص افتراقی و انتخاب مسیر درمان اهمیت بالینی بالایی دارند.
مطالعات اپیدمیولوژیک نشان دادهاند که علائم مرتبط با دردهای اوروفاسیال، بهویژه اختلالات مفصل فکی–گیجگاهی (TMD)، در جمعیت بزرگسال شیوع قابل توجهی دارند.
| رتبه | علت | توضیح |
|---|---|---|
| 1 | دردهای دندانی | پوسیدگی، پالپیت، آبسه |
| 2 | اختلالات مفصل فکی–گیجگاهی (TMD) | عضلانی یا مفصلی |
| 3 | سردردها با انتشار به صورت | میگرن، سردرد تنشی |
| 4 | دردهای نوروپاتیک | نورالژی تریژمینال |
| 5 | بیماریهای ENT | سینوزیت، مشکلات گوش |
| 6 | سایر علل | تومورها، بیماریهای سیستمیک |
اختلالات مفصل فکی–گیجگاهی زیرگروهی از دردهای دهان و فک و صورت با منشأ اسکلتی–عضلانی محسوب میشوند که عضلات جونده، مفصل TMJ و ساختارهای مرتبط را درگیر میکنند.
📌 نکته مهم:
TMD تنها بخشی از طیف دردهای اوروفاسیال است و تمام دردهای صورت را شامل نمیشود.

تشخیص صحیح مستلزم رویکردی مرحلهای است:
درمان دردهای اوروفاسیال باید علتمحور، محافظهکارانه و شخصیسازیشده باشد.
| منشأ درد | درمانهای اصلی |
|---|---|
| دندانی | درمان ریشه، ترمیم |
| عضلانی | اسپلینت، فیزیوتراپی |
| مفصلی | درمان محافظهکارانه TMJ |
| نوروپاتیک | داروهای تخصصی |
| روانتنی | مدیریت استرس |
در بیش از ۸۵–۹۰٪ موارد، این رویکردها مؤثر هستند.
خیر، بسیاری از دردهای صورت منشأ عضلانی، مفصلی یا عصبی دارند.
در صورت درد مزمن، عودکننده یا عدم پاسخ به درمانهای اولیه.
خیر، تنها در موارد منتخب و بر اساس تشخیص بالینی.
دردهای دهان، فک و صورت:
تشخیص صحیح و درمان بهموقع میتواند از مزمن شدن درد و کاهش کیفیت زندگی بیماران جلوگیری کند.