دردهای دهان، فک و صورت (Orofacial Pain)

رویکردی جامع به تشخیص افتراقی و درمان مبتنی بر شواهد


مقدمه

دردهای ناحیه دهان، فک و صورت از جمله اختلالات شایع در حوزه دردهای اوروفاسیال محسوب می‌شوند و می‌توانند تأثیر قابل توجهی بر عملکرد روزمره، سلامت روان و کیفیت زندگی بیماران داشته باشند. این گروه از دردها طیف گسترده‌ای از علل پاتولوژیک را در بر می‌گیرند که از اختلالات ساده اسکلتی–عضلانی تا درگیری‌های پیچیده مفصل فکی–گیجگاهی، دردهای نوروپاتیک و مکانیسم‌های مرکزی و محیطی درد متغیر هستند.

ماهیت چندعاملی این اختلالات و همپوشانی بالینی آن‌ها با بیماری‌های دندانی، نورولوژیک، گوش و حلق و بینی و حتی اختلالات روان‌تنی، تشخیص دقیق را به چالشی جدی در عمل بالینی تبدیل کرده است. ازاین‌رو، ارزیابی نظام‌مند شامل شرح حال هدفمند، معاینه بالینی ساختارمند و استفاده انتخابی از ابزارهای تشخیصی تکمیلی نقش کلیدی در مدیریت صحیح این بیماران دارد.

در این مقاله، رویکردی علمی و مبتنی بر شواهد به بررسی تعریف، شیوع، اصول تشخیص افتراقی و استراتژی‌های درمانی دردهای دهان، فک و صورت ارائه می‌شود.

آناتومی ناحیه دهان فک و صورت

تعریف دردهای دهان، فک و صورت (Orofacial Pain)

دردهای دهان و فک و صورت (Orofacial Pain) به مجموعه‌ای از شرایط دردناک اطلاق می‌شود که ساختارهای مختلف ناحیه دهانی–فکی–صورتی را درگیر می‌کنند.

ساختارهای درگیر در دردهای اوروفاسیال

از نظر پاتوفیزیولوژیک، این دردها می‌توانند منشأ:

داشته باشند و بر همین اساس تظاهرات بالینی متنوعی نشان دهند.


الگوهای بالینی دردهای اوروفاسیال

دردهای دهان، فک و صورت ممکن است:

باشند. این ویژگی‌ها در تشخیص افتراقی و انتخاب مسیر درمان اهمیت بالینی بالایی دارند.


شیوع و اهمیت بالینی دردهای دهان و فک و صورت

مطالعات اپیدمیولوژیک نشان داده‌اند که علائم مرتبط با دردهای اوروفاسیال، به‌ویژه اختلالات مفصل فکی–گیجگاهی (TMD)، در جمعیت بزرگسال شیوع قابل توجهی دارند.

نکات اپیدمیولوژیک مهم


شایع‌ترین علل دردهای دهان و صورت

جدول ۱ – توزیع شایع علل دردهای اوروفاسیال

رتبهعلتتوضیح
1دردهای دندانیپوسیدگی، پالپیت، آبسه
2اختلالات مفصل فکی–گیجگاهی (TMD)عضلانی یا مفصلی
3سردردها با انتشار به صورتمیگرن، سردرد تنشی
4دردهای نوروپاتیکنورالژی تری‌ژمینال
5بیماری‌های ENTسینوزیت، مشکلات گوش
6سایر عللتومورها، بیماری‌های سیستمیک

اختلالات مفصل فکی–گیجگاهی (TMD) در چارچوب دردهای اوروفاسیال

اختلالات مفصل فکی–گیجگاهی زیرگروهی از دردهای دهان و فک و صورت با منشأ اسکلتی–عضلانی محسوب می‌شوند که عضلات جونده، مفصل TMJ و ساختارهای مرتبط را درگیر می‌کنند.

📌 نکته مهم:
TMD تنها بخشی از طیف دردهای اوروفاسیال است و تمام دردهای صورت را شامل نمی‌شود.

مسیرهای عصبی دردهای اوروفاسیال

اصول تشخیص افتراقی در دردهای دهان، فک و صورت

تشخیص صحیح مستلزم رویکردی مرحله‌ای است:

1. شرح حال هدفمند

2. معاینه بالینی ساختارمند

3. ابزارهای تشخیصی تکمیلی (در موارد منتخب)


استراتژی‌های درمانی مبتنی بر شواهد

درمان دردهای اوروفاسیال باید علت‌محور، محافظه‌کارانه و شخصی‌سازی‌شده باشد.

جدول ۲ – رویکردهای درمانی بر اساس منشأ درد

منشأ درددرمان‌های اصلی
دندانیدرمان ریشه، ترمیم
عضلانیاسپلینت، فیزیوتراپی
مفصلیدرمان محافظه‌کارانه TMJ
نوروپاتیکداروهای تخصصی
روان‌تنیمدیریت استرس

نقش درمان‌های غیرجراحی

در بیش از ۸۵–۹۰٪ موارد، این رویکردها مؤثر هستند.


سؤالات متداول (FAQ)

آیا همه دردهای صورت منشأ دندانی دارند؟

خیر، بسیاری از دردهای صورت منشأ عضلانی، مفصلی یا عصبی دارند.

چه زمانی باید به متخصص دردهای دهان و فک و صورت مراجعه کرد؟

در صورت درد مزمن، عودکننده یا عدم پاسخ به درمان‌های اولیه.

آیا تصویربرداری همیشه لازم است؟

خیر، تنها در موارد منتخب و بر اساس تشخیص بالینی.


جمع‌بندی نهایی

دردهای دهان، فک و صورت:

تشخیص صحیح و درمان به‌موقع می‌تواند از مزمن شدن درد و کاهش کیفیت زندگی بیماران جلوگیری کند.

لینک‌های داخلی

لینک‌های خارجی معتبر

021-2587414

همین حالا با پشتیبانی ما تماس بگیر